MEB 6. Sınıf Müzik • 4. Ünite

Türk Müziğinde Çalgılar ve Topluluklar

Slayt 1 / 7
Bay Tuşbıyık ve Türk Müziği Çalgı Atölyesi
Arpej Sokağı Müzik Atölyesi

Bay Tuşbıyık ve Geleneksel Çalgılarımız

MEB 6. Sınıf Müzik Kitabı (Sayfa 67–71)

Türk Müziğinde Kullanılan Çalgı ve Çalgı Toplulukları

Yüzyıllar boyunca kültürümüzün sesini taşıyan sazlarımızı yakından tanımaya hazır mısınız? Telli, yaylı, nefesli ve vurmalı çalgılarımızı dinleyecek; Fasıl Heyeti’nden Mehteran Takımı’na kadar geleneksel müzik topluluklarımızın büyülü dünyasını keşfedeceğiz.

Çalgı Aileleri

Telli, Yaylı, Nefesli, Vurmalı

Çalgı Toplulukları

Fasıl, Mehter, THM Saz Heyeti

Canlı Ses Simülatörü

Gerçek Web Audio Saz Tınıları

Eşleştirme & Test

Akıllı Tahta İnteraktif Oyun

10. ETKİNLİK • MEB Sayfa 67 & 68

Telli ve Yaylı Çalgılarımız (Tellerin Titreşimi)

Rehberimiz: Pırıl (Keman Ustası)
Pırıl ile Bağlama ve Kanun İncelemesi

"Kemanımın telleri gibi, bağlama ve kanunun telleri de dokununca kalbimize dokunan sesler çıkarıyor!"

Çalgıyı Dinle & Dokun

Orijinal MP3 (20 sn)

1. Telli / Mızraplı Çalgılar (Parmak & Tezene ile Çalınanlar)

Bağlama (Saz): Türk Halk Müziği'nin temel simgesidir. Cura, çöğür, kısa sap ve divan sazı gibi türleri vardır. Genellikle 7 tellidir.
Kanun: Türk Sanat Müziği'nin zarif sazıdır. Üzerindeki mandallar sayesinde Türk müziğindeki koma (mikrotonal) sesler kolayca verilir.
Ud: Gövdesi armut biçimli, perdesiz saplı asil bir sazdır. Tırnağa takılan esnek mızrapla çalınır ve dolgun bir tınısı vardır.
Tambur & Tar: Tambur çok uzun saplı ve narin tınılı klasik Türk sazıdır. Tar ise göğse dayanarak çalınan çift çanaklı geleneksel çalgıdır.

2. Yaylı Çalgılar (Arşeyle / Yayla Çalınanlar)

Kabak Kemane: Gövdesi su kabağından, ön kapağı yürek zarından yapılan otantik bir halk sazıdır. Dize dayanarak yayla çalınır.
Kemençe: Karadeniz kemençesi (3 telli, horonların hızlı ritmi) ve Klasik Sanat Müziği kemençesi (armut formlu, tırnakla basılan saz) olmak üzere ikiye ayrılır.
10. ETKİNLİK • MEB Sayfa 67 & 69

Nefesli (Üflemeli) Çalgılarımız (Nefesin Tınısı)

Rehberimiz: Profesör Sol (Nota Ustası)
Profesör Sol ile Ney ve Kaval Keşfi

"Hava sütununun boyu değiştikçe notanın frekansı değişir! Ney ve kaval perdeleri doğanın en saf seslerini üretir!"

Nefesi Dinle

Orijinal MP3 (20 sn)

Ney

Tasavvuf Müziği

Sert budaklı kamıştan (kargı) yapılan 9 boğumlu üflemeli sazdır. Ağız kısmında boynuzdan yapılan başpare bulunur. İnsanı dinginleştiren derin ve manevi bir tınısı vardır.

Kaval

Halk Müziği

Anadolu çoban kültürünün ve yaylaların simgesidir. Genellikle erik veya şimşir ağacından oyulur. Dilli kaval ve dilsiz kaval olmak üzere iki çeşidi vardır.

Zurna

Meydan & Mehter

Çift kamışlı, konik gövdeli ve açık havanın en yüksek sesli çalgısıdır. Davul ile ayrılmaz bir ikilidir; düğünlerde ve Mehteran alaylarında baş melodi sazıdır.

Mey & Sipsi & Boru

Yöresel & Bando

Mey: Doğu Anadolu'nun hüzünlü ve yumuşak sesli sazı. Sipsi: Teke yöresinin küçük kamış nefeslisi. Boru: Pirinçten yapılan Mehter ve askerî bando dem sazı.

Pedagojik Not: Nefesli çalgılarda ses, borunun içindeki havanın titreşmesiyle oluşur. Parmaklarla delikler kapatıldıkça borudaki hava sütunu uzar ve ses kalınlaşır (pesleşir); delikler açıldıkça ses incelir (tizleşir).
10. ETKİNLİK • MEB Sayfa 67, 68 & 69

Vurmalı Çalgılarımız & Ritim Dünyası

Rehberimiz: Güneş (Şarkı & Gitar Lideri)
Güneş ile Kudüm, Bendir ve Darbuka

"Gitarımla şarkı söylerken arkamda bendirin 'Düm-Tek' vuruşları olunca tüm Arpej Sokağı coşuyor!"

Canlı Ritim Pedleri

Dokun & Çal

Davul & Tokmak

Silindirik ahşap gövdeye gerilmiş iki deriden oluşur. Sağ elle kalın tokmak (bas vuruş), sol elle ince çubuk (tiz ritim) çalınır.

Kudüm

Tasavvuf ve klasik müziğin temel ritim sazıdır. İki küçük bakır kaseden oluşur; zahme adı verilen yumuşak tahta tokmaklarla çalınır.

Bendir

Geniş yuvarlak kasnağa gerilmiş deri çalgıdır. İçindeki kiriş teli sayesinde tok ve rezonanslı bir tını çıkarır; tasavvuf ayinlerinde baş ritimdir.

Darbuka

Kadeh biçiminde gövdeye sahiptir. Parmak uçlarıyla ve avuç içiyle çalınarak kıvrak, oynak Türk sanat ve eğlence müziği ritimleri üretir.

Kös, Zil (Halile) & Çevgen

Kös: Mehterin en büyük vurmalısı, develer üstünde taşınan devasa bakır kazan. Zil (Halile): İki pirinç diskin birbirine çarpılmasıyla çalınır. Çevgen: Tepesinde çanlar olan ritmik mehter yürüyüş asası.

10. & 12. ETKİNLİK • MEB Sayfa 69 & 71

Geleneksel Çalgı Topluluklarımız

Kültürel Mirasımız

Fasıl Heyeti (İnce Saz Takımı)

Klasik Türk Sanat Müziği

Belli bir makam sırasına göre (Peşrev, Şarkılar, Ağır Semai, Yürük Semai, Saz Semaisi) eser icra eden geleneksel topluluktur.

Başlıca Çalgıları: Kanun, Ud, Keman / Klasik Kemençe, Ney, Tambur, Daire (Zilli Def) ve Hanendeler (Okuyucular).

Halk Müziği Saz Topluluğu

Türk Halk Müziği & Türküler

Anadolu'nun dört bir yanındaki türküleri, deyişleri ve halayları çalan, saz ustalarından oluşan halk heyetidir.

Başlıca Çalgıları: Bağlama ailesi (Cura, Bağlama, Divan), Kabak Kemane, Kemençe, Kaval, Mey/Zurna, Davul ve Bendir.

Mehteran Takımı (Tarihî Askerî Müzik)

Osmanlı Askerî Tören Müziği

Dünyanın en eski askerî bando geleneğidir. Orduya cesaret ve şevk vermek, devleti heybetle temsil etmek için kurulmuştur.

Başlıca Çalgıları: Kös, Davul, Zurna, Boru, Zil (Halile), Nakkare ve Çevgen.

Askerî Bando & Armoni Mızıkası

Millî Törenler & Marşlar

Cumhuriyet dönemi resmî törenlerinde İstiklâl Marşı'mızı ve kahramanlık marşlarımızı çalan çok sesli nefesli-vurmalı orkestradır.

Başlıca Çalgıları: Trompet, Trampet, Boru, Saksafon, Tuba, Korno ve Bando Davulu.
11. ETKİNLİK • MEB Sayfa 70

Bulalım, Eşleştirelim & Gruplayalım

İlerleme: 0 / 6 Eşleşme

Aşağıdaki çalgılardan birini seçin, ardından o çalgının ait olduğu müzik topluluğuna dokunarak eşleştirmeyi tamamlayın!

1. Adım: Bir Çalgı Seçin

2. Adım: Ait Olduğu Topluluğu Seçin

Önce soldan bir çalgı kartına tıklayın!
DEĞERLENDİRME ZAMANI • MEB Sayfa 71

4. Ünite Kazanım Değerlendirme Testi

Puan: 0 / 4

1. Aşağıdaki çalgılardan hangisi Türk halk müziği topluluğuna aittir?

2. Aşağıdaki çalgılardan hangisi Türk sanat müziği topluluğuna aittir?

3. Aşağıdaki çalgılardan hangisi tasavvuf müziği topluluğuna aittir?

4. Aşağıdaki çalgılardan hangisi askerî müzik topluluğuna aittir?